Xem mã nguồn của Nguyên lý bất định

{{chú thích trong bài}} 
{{Lý thuyết lượng tử}}
'''Nguyên lý bất định''', gọi chính xác là '''Nguyên lý về tính bất xác định''' hay '''Nguyên lý về tính không chắc chắn''' ([[tiếng Anh]]: '''Uncertainty principle''', tiếng Đức: '''Unschärferelation'''), là một [[nguyên lý]] quan trọng của [[cơ học lượng tử]], do [[nhà vật lý lý thuyết]] người Đức [[Werner Heisenberg]] phát triển. Nguyên lý này phát biểu rằng: "Ta không bao giờ có thể xác định chính xác cả [[Vị trí (vector)|vị trí]] lẫn [[vận tốc]] (hay [[động lượng]], hoặc [[động lượng|xung lượng]]) của một hạt vào cùng một lúc. Nếu ta biết một đại lượng càng chính xác thì ta biết đại lượng kia càng kém chính xác."

Về mặt [[toán học]], hạn chế đó được biểu hiện bằng [[bất đẳng thức]] sau:
:<math> (\Delta\ x) (\Delta\ P_x) \ge\  \frac{h}{4\pi} =\frac{\hbar}{2} </math>
Trong công thức trên, <math> \Delta\ x</math> là [[sai số]] của phép đo [[vị trí]], <math>\Delta\ P_x </math> là sai số của phép đo [[động lượng]] và ''h'' là [[hằng số Planck]].

Trị số của hằng số Planck ''h'' trong [[sI|hệ đo lường quốc tế]]:
:<math>h \simeq 6,626\ 069\ 3\times10^{-34}</math> [[Joule|J]].[[giây|s]].
Sai số tương đối trên trị số này là 1,7×10<sup>−7</sup>, đưa đến sai số tuyệt đối là 1,1×10<sup>−40</sup> J.s.

== Ngữ nghĩa của thuật ngữ ==
Trong tiếng Đức, nguyên lý này được gọi là ''Unschärferelation'', có nghĩa là "Mối quan hệ không sắc nét" hay "Mối quan hệ của tính mờ nhòe"<ref>{{Chú thích web|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/german-english/un?q=un-|tựa đề=UN {{!}} translate German to English|website=Cambridge Dictionary|url-status=live|ngày truy cập=2022-05-02}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/german-english/scharfe?q=Schärfe|tựa đề=Schärfe {{!}} translate German to English|website=Cambridge Dictionary|url-status=live|ngày truy cập=2022-05-02}}</ref>. Trong tiếng Anh thì nguyên lý này được gọi là ''Uncertainty principle'', tức "Nguyên lý về tính không chắc chắn". Nhưng trong tiếng Việt thì người ta lại hay gọi tóm gọn là "Nguyên lý bất định".

== Xem thêm ==
* [[Giải thưởng Nobel về vật lý#Sự ra đời của thuyết lượng tử|Sự ra đời của lý thuyết lượng tử]]

==Tham khảo==
{{tham khảo}}
== Liên kết ngoài ==
* {{Britannica|614029|Uncertainty principle (physics)}}
* [http://www.aip.org/history/heisenberg/p08.htm aip.org: Quantum meachanics 1925-1927 - The uncertainty principle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100216195939/http://www.aip.org/history/heisenberg/p08.htm |date = ngày 16 tháng 2 năm 2010}}
* [http://daarb.narod.ru/tcpr-eng.html The certainty principle]
* [http://arxiv.org/abs/quant-ph/0102069 Schrödinger equation from an exact uncertainty principle]
{{sơ khai vật lý}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}
{{Vật lý học}}
{{Chủ nghĩa thực chứng}}

[[Thể loại:Cơ học lượng tử]]
[[Thể loại:Khái niệm vật lý]]
[[Thể loại:Nguyên tắc]]
[[Thể loại:Vật lý toán học]]
[[Thể loại:Bất đẳng thức]]
[[Thể loại:Đức năm 1927]]
[[Thể loại:Khoa học năm 1927]]
[[Thể loại:Định luật]]